Varlık amortisman hesaplama aracı, bir varlığın değer kaybetmesi gibi soyut fikri, üzerinde işlem yapabileceğiniz somut bir rakama çevirir: ne ödediğinizi, ne kadar süre kullanmayı beklediğinizi ve işiniz bittiğinde ne kadar edebileceğini girin; her yıl gider yazacağınız tutarı tam olarak görün. Aşağıdaki her yöntem aynı temel gerçeği modeller: yıpranma ve sonunda eskime, bir varlığın değerini zamanla aşındırır; bu varlık ister bir dağıtım aracı, ister bir dizüstü bilgisayar, ister ekipmanla dolu bir depo olsun. Bu rehber her yöntemi adım adım anlatır, rakamların arkasındaki formülleri gösterir ve sonuçların işletmeniz için gerçekte ne anlama geldiğini açıklar.

Amortisman hesabı nasıl yapılır?

Her amortisman hesaplayıcısı aynı üç rakamı ister: varlık için ne ödediğiniz (satın alma bedeli, bazen varlık maliyeti de denir), işiniz bittiğinde ne kadarını geri almayı beklediğiniz (kalıntı değer; hurda değer ya da artık değer de denir) ve varlığı kaç yıl kullanmayı planladığınız, yani faydalı ömür.

Bunları seçtiğiniz yöntemin formülüne verdiğinizde hesaplayıcı amortismana tabi değeri, yani varlığın ömrü boyunca gider yazılan toplam tutarı, ve her yıl bu değerin ne kadarını gider yazacağınızı gösteren yıllık amortisman oranını verir. Bu rakamı doğru bulmak kendi kayıtlarınızın ötesinde de önemlidir: kredi verenler, alıcılar ve yıl sonu mali tabloları yaklaşık bir tahmini değil, doğru bir rakamı esas alır.

Kalem için başlangıçta ne ödediğinizi girin.
Hizmetten çıkarıldığında geri almayı beklediğiniz tutarı girin.
Bir yöntem seçin ve varlık için amortisman yıllarını belirleyin.
Her dönem için ortaya çıkan değeri okuyun.

Doğru amortisman yöntemini seçmek: varlık amortismanı açıklaması

Amortisman temelde bir değer azalışıdır ve doğru yöntem, varlığın bu değeri pratikte nasıl kaybettiğine bağlıdır: kimi varlıklar değeri eşit biçimde, kimileri başta hızla kaybeder. Büyük bir alımın maliyetini tek seferde kaydetmek yerine yıllara yaymak, satın aldığınız yılın gelir tablosunu bozmasını önler. Muhasebeciler buna maliyeti dağıtmak der ve amortismanın bütün amacı budur.

Doğrusal amortisman

Buna doğrusal amortisman denir ve en basit yöntemdir: varlık her yıl aynı tutarda değer kaybeder.

$$ \text{Yıllık Amortisman} = \frac{\text{Maliyet} - \text{Hurda Değeri}}{\text{Ömür}} $$

Beş yıl sonunda $5,000 edeceği tahmin edilen $50,000'lık bir varlık, bu yöntemle her yıl $9,000 amortisman ayırır.

Azalan bakiyeler ve çift azalan bakiyeler yöntemi

Değerinin çoğunu erken kaybeden ekipmanlar için (bilgisayarlar, taşıtlar, özel makineler) azalan bakiyeler yöntemi, gideri eşit dağıtmak yerine başa yükler. Bu, hızlandırılmış amortismana bir örnektir: kârı kısa vadede yapay biçimde düşürür, sonraki dönemlerde artırır ve bu da raporlanan nakit akışlarını etkileyebilir.

$$ \text{Amortisman} = \text{Değer} \times \text{Oran} $$

Çift azalan bakiyeler yöntemini modellemek için depreciation factor değerini 2 yapın. Çift azalan bakiyeler en yaygın sürümdür: doğrusal oranı ikiye katlar ve defter değeri her yıl geri alınacak tutara düşene kadar bu tutarı yok sayar; düştüğü noktada amortisman durur. Örneğin %20 oranla amortismana tabi tutulan $50,000'lık bir varlık, ilk yıl $10,000 kaybeder ve değeri $40,000'a iner; ikinci yıl bu yeni rakamın %20'sini, yani $8,000'ı kaybeder ve $32,000'a düşer. Bu, rakam geri alınacak tutara yaklaşana dek böyle sürer.

Yılların toplamı yöntemi

Yılların rakamları toplamı yöntemi olarak da bilinen bu yöntem, değerin çoğunu ömrünün başında üreten ve sonra azalan varlıklar için iyi çalışır.

$$ D_t = (\text{Maliyet} - \text{Hurda Değeri}) \times \frac{n - (t-1)}{1 + 2 + \cdots + n} $$

Burada n varlığın yıl cinsinden faydalı ömrünü gösterir; bu yüzden kesir her geçen yılla biraz daha küçülür. 5 yıllık bir varlıkta birinci yılın katsayısı 5⁄15, ikinci yılın 4⁄15 olur ve son yılda 1⁄15'e kadar iner. Böylece toplam amortismanın üçte birine yakını yalnızca ilk yıla yüklenir.

Üretim birimleri yöntemi

Üretim birimleri yöntemi yılları saymak yerine gideri gerçek üretime bağlar; üretim ekipmanları için doğal bir seçimdir.

$$ \text{Amortisman} = (\text{Maliyet} - \text{Hurda Değeri}) \times \frac{\text{Gerçek}}{\text{Tahmini}} $$

Bir varlık, ömrü boyunca tahmin edilen toplam üretimine kıyasla belirli bir yılda daha fazla birim üretirse, o yıl takvime göre değil gerçek üretime göre daha hızlı amortisman ayırır.

Seçeneklere genel bakış

Doğrusal: her yıl eşit gider; tahmini en kolay yöntem.
Azalan bakiyeler: başta hızlı, sonra yavaş gider yazma.
Üretim birimleri: zamana değil gerçek üretime bağlı.

Farklı işletmeler, hangi yöntemi seçtiklerine göre benzer varlıkları tamamen farklı takvimlerle amortismana tabi tutar. Hangisini seçerseniz seçin, varlık o geri alma değerine ulaştığında özgün varlık maliyetine oranla toplam amortisman aynı çıkar; yalnızca zamanlama değişir.

Amortisman hesabında kalıntı değer ve faydalı ömür

Aşağıdaki tablo, bu iki rakamın doğrusal yöntemde örnek bir varlık için birlikte nasıl işlediğini gösterir.

Kalıntı değeri $5,000 olan $50,000'lık bir varlık için 5 yıllık örnek doğrusal amortisman çizelgesi
Yıl	Başlangıç değeri	Amortisman gideri	Yıl sonu değeri
1	$50,000	$9,000	$41,000
2	$41,000	$9,000	$32,000
3	$32,000	$9,000	$23,000
4	$23,000	$9,000	$14,000
5	$14,000	$9,000	$5,000

Tabloyu hangi yöntem besleyirse beslesin örüntü aynıdır: değer, başta belirlediğiniz bitiş noktasına ulaşana kadar her dönem azalır.

Kıst amortisman ve gerçek hayattan varlık amortismanı örnekleri

Her varlık mali yılınızın ilk gününde düzgünce gelmez. Kıst dönem amortismanı, bir varlığın hizmete örneğin Ocak yerine Mart ayında girdiği durumu ele alır: varlığı hizmete girdiği aydan itibaren gider yazmaya başlarsınız ve o ilk dönemi orantılamak için yarım yıl ya da tam gün sayımı gibi bir uygulama kullanırsınız.

Uygulamayı yanlış seçerseniz birinci yılda defterlerinizdeki varlık değeri haftalarca amortisman kadar sapar ve bu sapmanın sonraki her dönemde de düzeltilmesi gerekir.

Araç amortisman hesaplama: taşıtlar ikinci el değerini nasıl kaybeder?

Aynı matematik çok tanıdık bir duruma da uygulanır: yeni bir taşıtı galeriden çıkardığınız anda değer kaybetmeye başlar ve çoğu zaman yalnızca ilk yılda fiyatının beşte birini yitirir. Gerçek taşıt değerleri, başta en dik olan ve sonra yatıklaşan bir amortisman eğrisini izler; bu, eşit bir dağılımdan çok azalan bakiyeler örüntüsüne yakındır.

Sattığınızda gerçekte eline geçen tutar ikinci el değeridir ve hesaplanan rakamı yalnızca gevşek biçimde izler: kilometre, durum ve o marka ile modele yönelik piyasa talebi, gerçek rakamı düz bir tahminden yukarı ya da aşağı çeker. Çıktıyı garanti edilmiş bir takas teklifi olarak değil, değer kaybı için bir başlangıç noktası olarak değerlendirin. Lüks markalar ve elektrikli araçlar ilk yıllarda çoğu zaman ekonomi modellerinden daha hızlı değer kaybeder; sonra kayıp hızı segment ortalamasına yaklaşarak dengelenir. Bankalar ve kredi verenler de tam bu tür tahminler için kendi kredi yazılımlarına bazen basit bir finansal hesaplayıcı yerleştirir.

Sigorta tazminatları ve işletme muhasebesinde amortisman aracının kullanımları

Şirketlerin finans ekiplerinin ötesinde bu tür bir araç sigorta tazminatlarında da görülür: eksperler benzer bir amortisman tahmincisine başvurur, ancak bu muhasebe formülleri yerine gerçek tazminat verilerinden üretilmiştir. Bu araçlar faydalı ömür hesabı yerine, büyük ev aletlerinden ofis ekipmanına kadar kalem kategorisine göre tipik yıpranma, hasar, yaşlanma ve beklenen kullanım ömrü veritabanından çalışır ve değeri özgün fişe göre değil, kalemin sıfır maliyetine göre bildirir. Sıfır maliyeti aynı olan iki kalem, duruma göre çok farklı amortismanlı değerler taşıyabilir; eksper jargonunda buna bazen değer amortismanı denir.

Vergi beyannamelerinde ödediğiniz tutara çoğunlukla satın alma bedeli yerine maliyet esası denir. Günlük muhasebede doğru amortisman önemlidir; çünkü belirli bir tutarın üzerindeki işletme alımlarının çoğu bir defada vergiden düşülemez. Ekipman, taşıt ve ofis mobilyası genellikle amortismana tabi tutulmalı ve gider olarak azar azar yazılmalıdır; bu, küçük işletme finansının hataya en açık kısımlarından biridir. Çizelgeyi ilk seferde doğru kurmak, bir varlığın amortismanı yanlış kaydedildiği için vergi indirimlerini sonradan yeniden yapmaktan da sizi kurtarır.

Doğru rakamlar yalnızca iç defterlerinizi değil, her yıl ödediğiniz vergiyi de doğrudan etkiler ve kredi başvurularından ekipman yenileme bütçelerine kadar daha geniş bir mali planlamayı besler. Biraz bile hatalı bir çizelge, ilk alım unutulduktan çok sonra bir kredi başvurusunun teminat değerini bozabilir ya da bir şirketin kâğıt üzerinde gerçekte ne kadar ettiğini yanlış gösterebilir. Rakamları hangi nedenle hesaplarsanız hesaplayın (muhasebe, sigorta ya da yalnızca eski bir ekipmanı satıp satmamaya karar vermek), yukarıdaki formüller, bunun gibi her hesaplayıcının, güvendiğiniz diğer finansal hesaplayıcılarla birlikte, arka planda yaptığı şeydir.

Amortisman Hesaplama